این مقاله، مروری است بر گزارش  های ارزیابی تأثیرات اجتماعی تدوین شده در شهرداری تهران، با این هدف که بر یکی از متغیرهای مؤثر بر ایجاد شرایط فعلی این حوزه مطالعاتی تمرکز و تلاش گردد تا با مرور نظام مند این گزارش ها و بیان برخی از ویژگی های مثبت و منفی آنها، به ارتقای کیفی این حوزه مطالعاتی کمک گردد. بنابراین با رویکردی کیفی و استفاده از مرور نظام مند و نگاهی ژرفانگر تلاش شده است تا از میان 89 گزارش منتخب که پس از چند مرحله غربالگری انتخاب شده اند، ویژگی های مختلف ساختاری، صوری و محتوایی این گزارش ها بررسی و برخی از مشکلات موجود در آنها بیان گردد. به این منظور، نخست پروتکلی تدوین و بر اساس آن ابزاری طراحی و اطلاعات مورد نیاز از گزارش ها استخراج و وارد نرم افزار شده و خروجی هایی توصیفی از آن گرفته شد و تلاش گردید تا با مقایسه هایی بین شاخص های طراحی شده برای سنجش هر متغیر، تصویری کلی از این گزارش ها ارائه گردد.

مقاله حاضر به بازنگری ادبیات و عملکرد ارزیابی تأثیر اجتماعی (اتا) برای پاسخ به برخی از پرسش های همیشگی می پردازد که همه شاخه های ارزیابی تأثیرات با آن مواجه بوده اند. پرسش هایی همچون: چه قلمرویی برای گسترش ارزیابی تأثیر فراتر از پروژه ها می تواند وجود داشته باشد؟ چگونه شاخه های مختلف ارزیابی تأثیر با یکدیگر ارتباط پیدا می کنند و در هم ادغام می شوند؟ رابطه بین ارزیابی علمی و مشارکت عمومی چیست؟ این مطلب را به بحث می کشد که به حاشیه رانده شدن نسبی اتا (ارزیابی تأثیرات اجتماعی)، باعث محدود شدن اثربخشی و تأثیرگذاری همه جانبه ارزیابی تأثیر شده است. با این حال در این موضوع (به حاشیه رانده شدن ارزیابی تأثیر اجتماعی) نمی توان جهان بینی های فن سالار و مقاصد سیاسی حامیان پروژه، دولت ها و سازمان های علمی را کاملاً مقصر دانست و سرزنش نمود. ناکامی در حل و فصل تناقضات اساسی نظری مرتبط با اهداف و روش های ارزیابی تأثیر، به ویژه نقش بحث برانگیز پیش بینی در اتا، از قدرت آن کاسته است. هرچند ممکن است این مشکلات فرجامی پیدا نکنند، اذعان به آنها و شفاف سازی آنها به پیشرفت ارزیابی تأثیر منجر می شود.

پروژه احداث بوستان گلابدره با هدف پاسخگویی به نیازهای ساکنان منطقه 1 شهرداری تهران و سایر ساکنان شهر تهران اجرا شده است. به طور کلی اهداف انجام پژوهش حاضر شامل: شناسایی ذی نفعان (بازندگان و برندگان) و ذی مدخلان پروژه، بررسی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی ناشی از اجرای پروژه در حوزة نفوذ پروژه، شناسایی موانع و مشکلات اجتماعی (نهادی و اجتماعی) پروژه و ارائه راه کارهایی برای بهبود و اصلاح وضع موجود و کاهش اختلال در زندگی شهروندان، تعیین حوزة نفوذ پروژه و شناخت نگرش شهروندان نسبت به این پروژه است. نوع مطالعه در این پژوهش از نظر مسیر، توصیفی و از نظر هدف، کاربردی بوده است. برای گردآوری اطلاعات نیز از روش های میدانی و اسنادی استفاده شده است. البته باید اشاره کرد که پژوهش حاضر را می توان در شمار پژوهش هایی قرار داد که با عنوان ارزیابی مطرح شده اند. در بخش اسنادی، کلیه اسناد موجود تمام شماری شده و در بخش میدانی نیز 300 نفر از ساکنان و مراجعان به بوستان گلابدره به عنوان نمونه انتخاب و پرسشنامه مدنظر روی آنها اجرا شده است. در عین حال با مدیران شهرداری و عوامل اجرایی و نهادهای ذی ربط نیز به صورت هدفمند و در دسترس مصاحبه نیمه ساخت دار انجام شده است. ابزار به کار رفته در این پژوهش، فیش های اطلاعاتی، پرسشنامه پژوهشگرساخته-که اعتبار آن از طریق اعتبار محتوا (ضریب CVR) و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ سنجیده شده است-، مصاحبه نیمه ساخت دار و مشاهده بوده است. این مطالعه نشان می دهد که ساخت این بوستان دارای پیامدهای مثبت و منفی بوده است که پیامدهای مثبت آن بر پیامدهای منفی غلبه داشته است. از جمله پیامدهای مثبت احداث بوستان گلابدره، جلوگیری از ساخت وسازهای غیر مجاز و زمین خواری، ایجاد کمربند سبز در دامنه کوه البرز، تغییر در الگوی رفتار خانواده، زیبایی محیط، کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی، افزایش احساس سلامتی و تعاملات اجتماعی در افراد، ایجاد فرصت های شغلی و از پیامدهای منفی، افزایش ترافیک و کمبود جای پارک است.

علی رغم اهمیت تأثیر اجتماعی در تحقیقات کارآفرینی اجتماعی، استانداردهای سنجش تأثیر اجتماعی یک سازمان، هم از لحاظ نظری و هم از لحاظ تجربی توسعه نیافته هستند. ما نمونه ای با حجم 71 مقاله مرتبط از مجلات پیشرو [در حوزه] کسب وکار (FT50) را شناسایی کردیم که به طور مفهومی یا تجربی، سنجش تأثیر اجتماعی را بررسی کرده اند. ما ابتدا وسعت تعاریف، منابع داده و عملیاتی سازی تأثیرات اجتماعی را توصیف کردیم. بر اساس این تحلیل، ما یک گونه شناسیِ چهار رویکردی از مفهوم سازی تأثیر اجتماعی تولید نمودیم که از آن برای سازمان دهی بینش ها و پیشنهادهای مربوط به سنجش بهبودیافته تأثیر اجتماعیِ سرمایه گذاری های کارآفرینانه استفاده کرده ایم.

خانواده مسلمان ایرانی در شرایط کنونی با مسائل اجتماعی متعددی روبرو است که به زعم این مقاله ناشی از فاصله گرفتن از نسخه بومی، ملی و دینی خانواده، می باشد. براین اساس هدف این پژوهش فهم و کشف الگوی سازمان اجتماعی خانواده در آموزه های قرآنی است که از طریق پاسخگویی به دو سوال زیر میسر می شود. در سازمان اجتماعی خانواده اهداف ، ارکان و کارکردهای خانواده کدامند و نظام اجتماعی خانواده چگونه سامان دهی شده است؟ روش تحقیق، کیفی و ترکیبی از سه رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، تحلیل محتوا کیفی، روش داده بنیاد و است.یافته های نشان می دهد، مهمترین اهداف و کارکردهای تاسیس خانواده عبارتنداز: حصول آرامش به عنوان هدفی بسترساز و در عین حال مسقل، اجتماعی کردن دین، جامعه پذیر کردن فرزندان، سلامت اجتماعی و فرزندآوری. همچنین یافته ها نشان می دهند، صورتبندی نقشی در خانواده به گونه ای تنظیم شده که نقش های نرم، عاطفی و محوری در تحقق اهداف خانواده، مربوط به موقعیت های زنانه و نقش های سخت، رسمی و ابزاری، مربوط به موقعیت های مردانه است. مهمترین نقش فرزندان احسان به والدین و مهمترین نقش نظام خویشاوندی ، حمایت اجتماعی از خانواده است. نتیجه اینکه ترکیب نقشهای زنانه و مردانه در خانواده رابطه اجتماعی دوستانه، محبت آمیز و مبتنی برایثار، آرامش، اطمینان و اعتماد را در خانواده و جامعه تولید و باز تولید می کند.

هدف این پژوهش، ارزیابی تأثیرات اجتماعی پروژه ساخت مجموعه فرهنگی و گردشگردی مُرادآب در محله اسلام آباد واقع در منطقه 1 شهرداری کرج و ارائه راهکارهایی به منظور افزایش پیامدهای مثبت و کاهش پیامدهای منفی ناشی از آن است. روش این پژوهش از نظر فرایند اجرا، تلفیقی (کمی و کیفی) و از نظر زمان، مقطعی بوده است. اطلاعات در بخش کمی داده ها با نمونه ای 400 نفری از اهالی اسلام آباد کرج به دست آمده است و در بخش کیفی هم مصاحبه هایی با مدیران شهرداری منطقه کرج، عوامل اجرایی، مطلعان طرح و افراد شاخص و نخبگان محلی انجام شده است و برای تعیین اعتبار پرسشنامه از اعتبار صوری و به منظور تعیین پایایی از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که اجرای این پروژه، اثرات مثبتی مانند بهبود گذران اوقات فراغت، بهبود سیمای محلی و بهبود محیط زیست، احساس آرامش و نشاط اجتماعی، افزایش احساس امنیت، افزایش دسترسی به خدمات تفریحی و فرهنگی، افزایش قیمت مسکن، ایجاد فرصت شغلی و درآمدزایی، بهبود سیمای محله، افزایش مشارکت و تعلق محلی و افزایش رضایت و اثرات منفی مانند دل زدگی و بی اعتمادی مردم به مسئولان و طرح، مهاجرت اجباری و ایجاد نارضایتی از ازدحام و شلوغی بعد از اجرای طرح به همراه خواهد داشت که با اجرای سیاست های درست سامان دهی و جلب رضایت اهالی و طراحی اصولی و بهره مندی از سرمایه گذار خصوصی جهت تسریع امور می توان اثرات منفی را کاهش داد.

تاکنون دستگاههای قضایی معدودی، اصول مورد توافق بینالمللی «ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا)» را در قالب ملاحظات قانونی درآوردهاند. دولتها و نهادهای نظارتی تمایل دارند برای متولیان توسعه، چارچوبهای کاملی فراهم آورند یا بدون مشخص کردن جزئیات اجرایی به نحوی آنها را ملزم به «در نظر گرفتن» تأثیرات اجتماعی کنند. در استرالیا، عدم شفافیت در این حوزه، اطمینان همه طرفین [اقدام توسعهای] را درباره الزامات از بین میبرد. نسخه دستورالعمل اتا که دولت نیوساوتولز آن را در سال 2017 برای پروژههای کلان توسعهای صنایع معدنی، نفتی و حفاری انتشار داد، بیانگر تلاشی جهت شفافسازی الزامات و ارائه یک راهنما است. در این مقاله، ما روند به ثمر رسیدن این دستورالعمل را از دیدگاه کسانی که مستقیماً درگیر اجرای آن بودند، توصیف میکنیم و چالشهای مربوط به ادغام اصول اجرای بهینه اتا در چارچوب فعلی سیاستهای دولتی را نیز مشخص مینماییم. هر چند این دستورالعمل حاکی از پیشرفت چشمگیری در هدایت فرآیند اتای مبتنی بر سیاست محسوب میشود، هنوز برخی از جنبههای آن قابلیت بهبود دارد. آزمون واقعی تأثیر این دستورالعمل، در تأثیری که بر نحوة اجرای اتا در نیوساوتولز دارد و در نهایت در پیامدهای اجتماعی پروژههای مرتبط با منابع بر جوامع محلی متأثر از آنها نهفته است.

ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا) اساساً گزارشی مستقل یا زیرمجموعه ای از ارزیابی تأثیرات محیط زیستی است و از آن به عنوان علوم اجتماعی مورد نیاز در ایجاد یک پایگاه دانش برای ارزیابی نظام  مند پیش از تأثیرات، درباره کیفیت زندگی روزمره افراد و اجتماعاتی که تحت تأثیر یک پروژه، طرح یا تغییر سیاست پیشنهادی قرار دارند، یاد شده است. اتا، بستری برای گروه های مختلف و افراد جامعه است تا نیاز و نگرانی خود را بیان کنند. اتا به «تأثیرات مردمی1» که در جریان اقدامات توسعه ای صورت می پذیرند، گفته می شود. ارزیابی تأثیرات اجتماعی بر بعد انسانی محیط ها متمرکز است و به دنبال شناسایی تأثیرات بر افراد برنده و بازنده است. مقررات جدیدی در ژانویه 2017 در روش اتای مالزی اعمال شده است. بنابراین هدف این مقاله، بررسی قانون و رویه جدید اجرای ارزیابی تأثیرات اجتماعی در مالزی است.